Allereerst wil ik heel duidelijk maken dat ik geen virus-ontkenner ben. Covid-19 is echt een heel vervelend, maar vooral onvoorspelbaar virus. De klachten verschillen van patiënt tot patiënt.

Er zijn jonge mensen die gezond leven en aan sport doen, maar tegelijk heel erg ziek worden en daarna nog heel lang last hebben van klachten.

Je hebt ook niet zo sportieve, iets te zware en niet zo heel jonge mensen met longklachten, zoals ik, voor wie het niet veel ernstiger wordt dan een vervelende verkoudheid. Nu is dat, bovenop mijn bestaande klachten, echt genoeg, maar de klachten gingen niet heel veel verder dan dat en waren met mijn bestaande medicatie heel goed te behappen. Tegelijk had mijn vriendin echt flinke klachten. Haar ziektebeeld was vergelijkbaar met een hele zware griep waar ze echt behoorlijk ziek van was. Van artsen of ziekenhuisopname was gelukkig geen sprake, maar vervelend was het wel. Beide zijn we inmiddels klachtenvrij en herstellende.

Verreweg de meeste klachten zitten ergens tussen de mijne en die van haar in. En inderdaad, er gaan mensen aan dood. Veelal mensen met onderliggend lijden. Een deel daarvan is daarvoor al ernstig ziek en daarbij geeft dit virus dan het laatste duwtje. Het voelt heel definitief en verdrietig, zeker voor naasten. Daarom is het echt belangrijk om de zwakken in bescherming te nemen. Ik ben het alleen niet altijd eens met de manier waarop.

Heel eerlijk hebben we het eerder gezien en is het eigenlijk niet anders dan tijdens een aantal ernstige griepepidemieën in de afgelopen twintig jaar, of tijdens de Mexicaanse griep. Toch zijn er nog nooit zulke verregaande maatregelen getroffen. De argumenten van nu waren achteraf eigenlijk ook toen wel van toepassing.

Veel van de maatregelen worden door de “ontkenners” van het virus als onzin gezien. Ik ontken het virus niet, maar ook ik denk dat de belasting die sommige maatregelen met zich mee brengen niet evenredig zijn met de schade die zij aanrichten. Economisch, maar ook sociaal en voor de geestelijke gezondheid. Dat is mijn persoonlijke overweging, kennelijk niet van onze overheid en kennelijk ook niet van het merendeel van de bevolking. Dat is prima, we leven gelukkig in een land waar mensen, al lijkt het wel rap minder te worden, een mening mogen hebben. Nuanceren lijkt voor veel mensen behoorlijk lastig geworden.

Laat ik het omdraaien. De anderhalve meter, het handen wassen, elkaar niet in het gezicht, maar in de ellenboog hoesten of niesen, zijn dat niet gewoon maatregelen die we eigenlijk al jaren terug elk griepseizoen hadden moeten invoeren? Zijn het niet eigenlijk hele logische maatregelen voor elke epidemie, waar we jaarlijks mee te maken krijgen? Daarmee voorkom je serieus besmettingen en de inzichten die we nu hebben zijn echt niet nieuw. We weten het eigenlijk al decennia: Goede handhygiëne en het fatsoen om mensen niet direct in het gezicht te blaffen vormen gewoon een gezonde basishouding. Deze houding is nu opeens onderdeel van “het nieuwe normaal” geworden.

Aan de andere kant lijkt het mij (en met mij veel artsen) niet zo slecht om op natuurlijke manier ons immuunsysteem gezond te houden. Gebrek aan hygiëne is niet goed, maar te veel eigenlijk ook niet, omdat we ons immuunsysteem dan nooit aan ziekteverwekkers zouden blootstellen. We hebben dat wel een beetje nodig om het in stand te houden of zelfs te versterken. Onder “normale” omstandigheden is knuffelen en zoenen sociaal gezien, maar ook voor onze fysieke en geestelijke gezondheid, juist heel erg gezond.

Toen mijn vrouw, halverwege februari, net was overleden, had ik echt de behoefte om met mijn naasten te knuffelen. De anderhalve meter-maatregel was net nieuw en werd nog redelijk als “vrijblijvend” ervaren. Reken maar dat ik mijn kinderen heel goed heb beetgepakt. Daar had op dat moment ook echt niemand tussen moeten komen. Fysiek contact is geen luxe, het is een absolute noodzaak, een menselijke levensbehoefte.

Er is veel discussie over de zin, de onzin en de (on)evenredigheid van alle maatregelen. Wat we wel zien is dat mensen die afhankelijk zijn van geestelijke gezondheidszorg, of mensen die in een instelling wonen, vreselijk hard getroffen worden door een aantal maatregen die er juist voor bedoeld zijn om hen, de meest kwetsbaren, te beschermen. Deze richten tegelijk enorm veel stress en andere gezondheidsschade aan. Juist door die maatregelen komen heel veel mensen die hulpbehoevend zijn, zoals bijvoorbeeld daklozen, in de knel. Ik denk dat daar echt wel meer oog voor mag zijn. Ik denk dat een aantal maatregelen echt onevenredig en veel grievender zijn dan de overheid en een boel mensen inschatten.

En dan de mondkapjesplicht, een maatregel die naar mijn idee niet alleen onzinnig, maar mogelijk zelfs schadelijk kan zijn, die is ingegaan. Ik denk dat je het gebruik van mondkapjes veel selectiever moet verplichten, zoals in alle ziekenhuizen, zorginstellingen en de thuiszorg, en dan ook gelijk voor de echte FFP3 medische mondkapjes moet gaat en niet voor een halfbakken maatregel, ingegeven door paniek en een tekort aan echte middelen. Dit zou ook voor een gewone griepepidemie kunnen gelden waar je zwakkeren die zorgbehoefte hebben wilt beschermen.

In de publieke binnenruimte is het verplicht om een niet-medisch mondkapje te dragen. De meningen zijn enorm verdeeld over het nut er van en er zijn zelfs experts, ook binnen het RIVM en de WHO, die zich zorgen maken over het gevaar voor de volksgezondheid bij onjuist of langdurig gebruik van het mond-neusmasker.

Verplichting voor een door de overheid beschikbaar gesteld FFP3 mondkapje zou ik ook niet achter staan, maar nog enigszins kunnen begrijpen. Daar komt werkelijk geen virusdeeltje doorheen, maar die zijn er simpelweg niet voldoende en behoorlijk duur. Een niet-medisch mondkapje lijkt een beetje op een mug tegen willen houden met een stuk kippengaas. Je creëert echt een vals gevoel van veiligheid. Inderdaad, er zal wel eens toevallig een mug het ijzer raken en omkeren, maar echt helpen doet het niet, de meesten kunnen gewoon doorvliegen. Zo is het ook met een stoffen kapje of een niet-medisch mondkapje. Het is naar mijn gevoel dan ook meer een politieke dan een medische beslissing en daarnaast halfbakken en haastig vastgelegd.

Om Jaap van Dissel (RIVM), een van de voornaamste adviseurs van het het kabinet, te citeren:

“Kijk, schijnzekerheid… ik wil geen flauwe grappen maken hier hoor, maar als je in Azië komt zie je geregeld mensen met mondkapjes lopen, maar dat heeft de coronaverspreiding daar ook niet tegengegaan”.



Ook eerder heeft diezelfde Jaap van Dissel, en met hem zelfs Hugo de Jonge en Mark Rutte, maar ook diverse andere medische experts, zich kritisch uitgelaten over een dergelijke plicht, juist met name in verband met risico’s van verkeerd gebruik ten opzichte van de effectiviteit van het middel.

Eigenlijk helpen ze niet zo goed, tenminste, het staat bij lange na niet in verhouding tot het effect van afstand houden, handen wassen en elkaar niet te veel in het gezicht hoesten of niesen. Maar goed de draagplicht is er, het is wettelijk vast gelegd. In de openbare binnenruimte is het verplicht om een niet-medisch mondkapje te dragen. We moeten ons allemaal aan de wet houden.

Nu is er een uitzondering; Als je aannemelijk kunt maken dat je om medische redenen of van wege een zichtbare of onzichtbare beperking echt geen mondkapje kunt dragen, dan heb je vrijstelling. En daar zit, volgens mij, nou juist precies een probleem:

Een doktersverklaring is niet verplicht in verband met medisch geheim. Bovendien heeft het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) haar leden geadviseerd om geen medische verklaringen hiervoor af te leggen, dus veel huisartsen zullen dit ook niet doen.

Hoe maak ik het dan aannemelijk? Moet ik een pufje bij me dragen omdat ik vaak benauwd ben en wat zegt dat eigenlijk over mijn wel of niet kunnen dragen van een mondkapje? Hoe bewijst je dat je doofstom bent en met mondkapje niet met je, eveneens mondkapje-loze, begeleider kan communiceren? Moet een vrouw die als kind herhaaldelijk seksueel misbruikt is en daarbij bijna is gestikt door een kussen of een hand op haar gezicht, liefst met haar kind aan de hand, aan een agent of BOA gaan uitleggen dat ze daarom een trauma heeft opgelopen? Hoe ver moet je gaan om het aannemelijk te maken en een boete te voorkomen? Er zullen ook zat mensen zijn die geen zin hebben in een mondkapje en smoezen verzinnen om te proberen er onderuit te komen. Dat maakt het niet makkelijker.

Je kunt er op wachten dat er onterecht boetes gaan worden uitgedeeld. Het is echt onontkoombaar en behoorlijk willekeurig. Ik maak mij hier, naast de vraag hoe dik mijn stapel boetes gaat worden, oprecht ernstig zorgen om.

Het gaat gebeuren dat mensen onterecht boetes gaan krijgen, dat een veilige aanname. De eersten zullen vandaag nog worden uitgedeeld, het zij door een politieagent, dan wel door een BOA, die met eigenlijk net iets te weinig kennis de straat is opgestuurd met de opdracht te gaan handhaven. Dat zijn degenen die jou moeten aanspreken op het niet dragen van je mond-neusmasker en geloof me, dat zal niet altijd vriendelijk zijn. In het buitenland zien we zelfs dat er regelmatig geweld aan te pas komt.

Heel eerlijk gezegd, een politieagent en een BOA zijn geen artsen. Je kunt ze niet kwalijk nemen dat ze niet kunnen inschatten of je terecht of onterecht aanspraak maakt op de uitzonderingsregel en daarom geen mondkapje draag. Sterker nog, er is wat die uitzonderingsregel aangaat eigenlijk helemaal niets concreets gedefinieerd. Hoe kan een politieagent of BOA het dan bepalen? Dit roept gewoon met enorm grote koeienletters om willekeur van iemand die de opdracht heeft gekregen om te handhaven en zonder enige echte kennis van zaken en met een vage aanwijzing zijn of haar werk moet doen. Hier gaan mensen die wel om legitieme redenen gebruik willen maken van de uitzonderingsregel gewoon last van krijgen.

Maar wat kan je dan doen volgens de overheid?

Jij of een advocaat moet, zodra je van het CJIB een beschikking ontvangt, een brief van verzet schrijven, met het beschikkingsnummer, de argumentatie waarom de boete onterecht is en nog een aantal punten die je moet aangeven. Daarnaast moet je je melden bij het loket van het dichts bij zijnde parket, dat meestal niet echt om de hoek is, om je bezwaar aan te geven, het daadwerkelijke in verzet gaan. In het begeleidend schrijven bij boetes van het CJIB – ik ken ze helaas ook “Oeps, een kilometertje te hard gereden” – staat in, naar mijn smaak veel te ambtelijke en onduidelijke taal, hoe je dit kunt doen.

Nu staat het CJIB niet heel bekend om haar flexibiliteit en het tonen van begrip, maar het is uiteindelijk ook gewoon een incassobureau dat alleen maar uitvoert. Je hoeft van het CJIB niet heel veel te verwachten. Ze zullen je dan ook gewoon direct naar het openbaar ministerie verwijzen. Dat is prima, die brief is er ook alleen maar om aan te geven dat je bij het OM in verzet gaat en daarmee geven ze je tijd om dit daadwerkelijk te doen zonder direct met verhogingen of dwangvorderingen te komen. Die brief aan het CJIB alleen is dus echt niet voldoende. Jij, of een advocaat, moeten zo snel mogelijk bij het loket van het parket in persoon verschijnen om in verzet te gaan.

Zo zijn er best wat drempels die je als burger moet nemen als je het niet met een boete eens bent. Dat lijkt me voor iemand die al ziek is of een beperking heeft best zwaar, maar daarnaast heb ik er persoonlijk ook wel een paar vragen over:

Als ik naar dat loket ga, moet dat dat met of zonder mondkapje? Ik ben immers van mening dat ik onder de uitzonderingsregeling val. En loop ik dan, in het hol van de leeuw, niet een enorme kans om er nog een te krijgen? Word ik überhaupt wel toegelaten, en dus misschien wel gehinderd om mijn verzet in te dienen?

Krijg ik, als de boete onterecht blijkt, achteraf een reiskostenvergoeding om bij dat loket te hebben kunnen komen? Het lijkt me wat oneerlijk als ik dat zelf moet betalen.

Het loket is van 8.00 tot 17:00 geopend en in het weekend gesloten. Kan ik als ondernemer ook een vergoeding voor inkomstenderving krijgen voor de tijd die het me tijdens mijn werk kost? Niet werken is geen geld, zo simpel is het, en als ondernemer heb ik het op dit moment toch al niet zo makkelijk. Ook werknemers zullen misschien best een probleem hebben als ze aan hun baas moeten vertellen dat ze vrij willen omdat zij zich bij het parket moeten melden. Waarom kan dit niet, net als zaken met de belastingdienst, online? Er worden voor allerlei dingen, vanwege dit virus, online mogelijkheden gecreëerd. Waarom moet ik fysiek naar een kantoor?

Ik kan me van het openbaar ministerie tegelijk voorstellen dat het, om de reden die ik net noemde, namelijk dat niet specifiek vast ligt wanneer je wel of geen aanspraak kan maken op de uitzonderingsregel, ook wel meer duidelijkheid wil hebben over waar de grenzen nu precies liggen. Misschien zullen ze daarom in een aantal gevallen niet meteen seponeren, ook als eigenlijk best aannemelijk is dat het bezwaar terecht zou kunnen zijn. Het zou me echt niet verbazen dat ik, als ik niet wil schikken, word gedwongen om zo’n proefproces over me heen te laten komen om een rechter te laten beslissen. Niet perse iets waar ik op zit te wachten.

Nu draag ik wel een mondkapje, want als je het niet doet krijg je dus echt een enorm gezeik dat ik natuurlijk liever wil voorkomen. Maar er is bij mij echt wel een grens aan de tijdsduur dat ik zo’n ding kan dragen. Ik heb astmatische bronchitis en na niet al te lange tijd krijg ik last van zo’n masker. Dat gaat echt wel een heel stuk verder dan “oncomfortabel”. Ik kan er ziek van worden.

Ik vind, los van wat ik van de wet zelf vind, dat je je er gewoon aan moet houden. We leven in een democratie met wet- en regelgeving en die geldt voor iedereen, dus ook voor mij. Je kunt je niet alleen aan wetten houden die je goed uitkomen of waar je het mee eens bent. Tegelijk ben ik ook oprecht van mening dat ik, op het moment dat ik echt last van mijn mondmasker krijg, onder die uitzonderingsregeling val. Je zult begrijpen dat ik in dat geval niet zondermeer een boete zal gaan betalen.

Is er toevallig een advocaat of een politicus die klaar staat om mij te helpen, mocht ik in de situatie komen dat ik toch echt dat masker af moet doen en vervolgens een boete krijg? Ik ben erg benieuwd…